Bilgisayarı Yedekle - Tam Rehber

Bir gün bilgisayar açılmıyor, ekran siyah kalıyor ya da disk "biçimlendirilmemiş" diyor. O anda akla gelen ilk soru hep aynı: "Fotoğraflar, belgeler, projeler nerede?" Bilgisayar yedekleme tam olarak bu soruyu sormamak için yapılan iş. Aşağıda konuyu, aklınıza gelme sırasıyla, soru-cevap biçiminde açıyorum.

Yedekleme tam olarak ne demek? Kopyalamaktan farkı var mı?

Dosyayı aynı diskin başka bir klasörüne kopyalamak yedekleme değildir; sadece iki kopyanız olur ve disk bozulduğunda ikisi de gider. Yedekleme, verinin fiziksel olarak ayrı bir yerde duran kopyası demektir. Ayrı disk, ayrı cihaz, ayrı bina, ayrı bulut hesabı. Kural basit: yedeğin, ana verinizi öldüren olaydan etkilenmemesi gerekir.

Neyi yedekleyeyim? Her şeyi mi?

Herkesin ilk hatası "tüm diski" almaya çalışmak, sonra yer yetmeyince vazgeçmek. Verinizi üçe ayırın:

• Yeri doldurulamaz olanlar: fotoğraf, video, tarayıcı yer imleri, muhasebe/vergi belgeleri, tez, kod, e-posta arşivi, lisans anahtarları, kurtarma kodları. Bunlar mutlaka yedeklenir.
• Yeniden indirilebilir olanlar: program kurulum dosyaları, filmler, oyunlar, işletim sistemi. Bunlar yedek dışı kalabilir.
• Sistem ve ayarlar: yeniden kurmayı göze alıyorsanız gerekmez; saatlerinizi geri kazanmak istiyorsanız disk imajı alın.

Dosyalarınızın nerede durduğundan emin değilseniz, Windows'ta Belgeler, Masaüstü, İndirilenler, Resimler ve AppData altındaki program ayar klasörlerine bakın; sitedeki Windows önemli klasörleri anlatan rehber tam bu haritayı çıkarıyor. Uzantılara bakarak neyin ne olduğunu ayırt etmek de işinizi kolaylaştırır.

Hangi yöntemi seçeyim? Disk mi, bulut mu?

Cevap "ikisi de", ama bütçe ve alışkanlık farkı yaratıyor. Karşılaştırma:

"3-2-1" diye bir şey duydum, gerçekten gerekli mi?

Fazla gelebilir ama mantığı sağlam: verinin 3 kopyası, 2 farklı ortamda, 1 tanesi evden dışarıda. Pratik hâli şu: bilgisayarınızdaki asıl veri + evdeki harici disk + buluttaki kopya. Böylece disk ölürse buluta, internet yoksa diske dönersiniz. Ev bazlı bir kaza olursa da bulut sizi kurtarır.

Windows'ta ve macOS'ta hazır araçlar yeterli mi?

Çoğu kullanıcı için evet. Windows'ta Dosya Geçmişi, seçtiğiniz klasörleri harici diske belirli aralıklarla kopyalar ve bir dosyanın eski sürümüne dönmenize izin verir; ayrıca sistem imajı alma seçeneği hâlâ mevcut. macOS'ta Time Machine, harici diski bir kez tanıttıktan sonra saatlik yedek alır ve tüm sistemi geri yükleyebilir. Linux'ta rsync tabanlı araçlar veya Timeshift benzeri çözümler aynı işi görür; temel komutlara aşinaysanız rsync ile kendi yedek betiğinizi yazmak da on dakikalık iş.

Tam yedek, artımlı yedek… bunlar ne fark eder?

• Tam yedek: her şeyi baştan kopyalar. Yavaş, çok yer yer, geri dönmesi en kolay.
• Artımlı yedek: yalnızca değişenleri ekler. Hızlı ve ekonomik; geri yüklerken zincirin tamamı sağlam olmalı.
• Disk imajı: işletim sistemi, programlar, ayarlar dahil diskin birebir kopyası. Bilgisayar tamamen giderse sıfırdan kurulum yapmadan eski hâlinize dönersiniz.

Makul kombinasyon: ayda bir tam yedek veya imaj, günlük/haftalık artımlı yedek.

Ne sıklıkla yedek almalıyım?

Kendinize tek soru sorun: "Kaç saatlik çalışmayı kaybetmeye razıyım?" Cevap "bir gün" ise günlük, "bir hafta" ise haftalık yedek alın. Tez yazıyorsanız veya kod geliştiriyorsanız gün içinde otomatik bulut senkronizasyonu şart. Manuel yedek her zaman ertelenir; otomatik olanı çalışır.

Bulut senkronizasyonu yedek sayılır mı?

Kısmen. Senkronizasyon, silme ve şifrelenmeyi de karşı tarafa taşır; fidye yazılımı bulaşırsa bozuk dosyalar buluta da gider. Bu yüzden sürüm geçmişi (eski sürüme dönme) ve çöp kutusu saklama süresi olan bir hizmet seçin, ayrıca hesabınıza iki adımlı doğrulama koyun. Senkronizasyon rahatlık sağlar, ama bağımsız bir arşiv kopyasının yerini tutmaz.

Yedeğimin çalıştığ